10 mei t/m 2 augustus – Tentoonstelling ‘Ruhezeit Abgelaufen’

Hans van Houwelingen, samensteller van de tentoonstelling Ruhezeit Abgelaufen:

Een paar jaar geleden werd ik geconfronteerd met de efficiëntie van de dood. In korte tijd bezocht ik het verzorgingstehuis dat mijn moeder snel en effectief verwerkte en kreeg te maken met de Nederlandse dodeneconomie die slechts het huren van een graf voor tien of twintig jaar toestaat en onherroepelijk de eeuwige rust beëindigt als de huur daarna niet opnieuw wordt opgebracht. De dood, dat eeuwige mysterie, die onuitputtelijke inspiratiebron van leven en kunst, is evenzeer een nietsontziend marktproduct. Dood zijn is duur. Het is daarom meestal snel afgelopen met de dood. Het rust zacht op veel grafstenen is maar zeer betrekkelijk.

Geen dood is zeker tegenwoordig. Wat betekent het moment waarop de dood ophoudt te bestaan? In het licht van die gedachten ben ik begonnen een sluipweg aan te leggen waarlangs de dood heeft weten te ontsnappen. Op de oude geschutswal rondom het negentiende-eeuwse Kunstfort bij Vijfhuizen is een pad aangelegd van honderden grafstenen, afkomstig van geruimde graven. De afgelopen drie jaar hebben nabestaanden deze grafstenen hiervoor ter beschikking gesteld. Al die mensen overhandigden een persoonlijk monument om het te recyclen tot één groot kunstwerk dat de aandacht vestigt zowel op de dood, als op zijn afwezigheid.

Ter gelegenheid van de opening van Sluipweg nodigde Het Kunstfort mij uit een tentoonstelling samen te stellen. Ruhezeit Abgelaufen, de titel van deze tentoonstelling, refereert aan een bordje bij een graf dat aangeeft dat de grafhuur is beëindigd en de dode zijn koffers pakken moet. De mededeling klinkt zelfs blijmoedig, alsof hij na zijn schafttijd gewoon weer aan het werk kan. Het kenschetst de paradoxale omstandigheid waarin de dood verkeert. Er is blijkbaar ook een moment om afscheid van de dood te nemen.

Fernando Sanchez Castillo, Paul Haworth, Jack Holden, Hilary Jeffery, Rudy Luijters, Stani Michiels, Erkka Nissinen, Tommy Olsson, Ronald Ophuis, Berend Strik, Hans Venhuizen en Mu Xue zijn kunstenaars wiens wegen ooit mijn weg hebben gekruist. De dood is niet persé het thema in hun werk, hooguit indirect. Ik heb geen andere verantwoording voor deze kunstenaarskeuze dan dat hun werk mij mijn eigen tijdelijke bestaan recht in het gezicht drukte. Zoals de schilderijen van Paul Haworth het gevoel geven opzettelijk niet tot leven te komen. Alsof hij zijn onderwerpen verbiedt geboren te worden. Of de schildertechniek van Ronald Ophuis, die als pathologische sculptuur zijn rauwe onderwerpen herbevestigt. In Open Sore 1985-1995 van Tommy Olsson voltrekt zich een compleet video-leven dat zich onmogelijk langer had kunnen voortzetten. In tegenstelling tot Berend Strik, die ooit het stikken van een lap doorgrondde als de penetratie van een vrouw en er een oeuvre mee naaide dat Casanova in de schaduw zet. Alle aan deze tentoonstelling deelnemende kunstenaars raken onverbiddelijk de levenssnaar, tot en met de adembenemende Pagasus Dance Video van Fernando Sanchez Castillo.

Misschien gaat het werk van deze kunstenaars juist niet over de dood maar over leven. Immers alleen in leven kan de dood worden ervaren, dat is de kunst.